Клиническая патофизиология 2010. Алматы 2010 Кіріспе
 Скачать 22.3 Mb.
| Образовательный портал Как узнать результаты егэ Стихи про летний лагерь 3агадки для детей |
Ерте дамитын уыттанулар. Бџгінгі тањда ерте дамитын жџктіліктен уыттануларды жџйкелік-гормондыќ реттелулер мен зат алмасулары бђзылыстарынан жѕне ќоршаѓан ортаныњ жаѓымсыз ыќпалдарынан жџкті ѕйелдерде дамитын дерт деп ќарайды. Бђл кезде жатырдаѓы жџйке аяќшаларыныњ ђрыќтан тџсетіін серпіндермен тітіркенулеріне жауап ретінде жџкті ѕйел тѕнінде пайда болатын ОЖЖ-ніњ функциялыќ жаѓдайлары мен рефлекстік серпілістер бђзылыстарыныњ мањызы зор. Ерте дамитын жџктіліктен уыттануларѓа жџкті ѕйелдердіњ ќђсуы, сілекей шђбыруы, дерматоздар, тетания, остеомаляция, жџкті ѕйелдіњ сарѓыштануы, бауырдыњ жіті сары атрофиясы жатады. Жџкті ѕйелдердіњ ќђсуы 50-60% ѕйелдерде байќалады жѕне олардыњ кљпшілігі арнайы емдеуді ќажет етпейді. Сілекей шђбыруы жџкті ѕйелдердіњ ќђсуымен жиі ќабаттасады, кейде љзбетінше уыттанудыњ бір тџрі болады. Бђл кезде сілекейдіњ шыѓарылуы тѕулігіне 1 литрден асуы мџмкін. Осыдан ѕйел тѕнініњ сусыздануы, гипопротеинемия дамиды, жандџниелік тежелу болады. Жџкті ѕйелдерде дерматоздар дененіњ ќатты ќышуымен, кейде экзема, ђшыќ дамуымен кљрінеді. Баланыњ туылуы кезінде шетінеуіне ѕкелетін дерматоздыњ тџрі болып ђшыќ тѕрізді терініњ жђќпалы ауруы (импетиго) есептеледі. Жџкті ѕйелдердіњ тетаниясы аяќ-ќол мен беттіњ сіњірлері тартылуларымен байќалады. Дерттіњ даму негізінде кальций алмасуларыныњ бђзылыстары мањызды орын алады. Жџктілік кезінде кальцийдіњ ђрыќпен пайдаланылуы артуынан ѕйел организмініњ оѓан мђќтаждыѓы кџшейіп кетеді. Сонымен бірге, ол жџктілікпен байланысты дамыѓан гипопаратиеоздыњ ѕсерінен болуы мџмкін. Дертті кальций препараттарын енгізіп емдеуге болады. Жџкті ѕйелдердіњ остеомаляциясы фосфор мен кальций алмасуыныњ бђзылыстарынан ќањќа сџйектерініњ деминерализациясы болып, остеомаляция дамиды. Жџкті ѕйелде айќын остеомаляция сирек кездеседі. Осындай дерт болѓан жаѓдайда ѕйелге бала кљтеруге мџлде болмайды. Жџкті ѕйел денесініњ сарѓыштануы толастамайтын ќатты ќђсудан, талмадерт кезінде бџйрек пен бауыр ќызметтерініњ біріккен бђзылыстарында байќалады. Жџкті ѕйелдер сарѓыштануыныњ ерекше тџрі болып холестаздыќ гепатоз есептеледі. Ол жџктіліктіњ екінші триместрініњ басында жиі пайда болады жѕне тџсік тастатќанѓа дейін џдей береді. Келесі жџктіліктер кездерінде ол ќайталануы мџмкін жѕне жасанды тџсік тџсіруге мѕжбџрлейді. Бђл сарѓыштану дененіњ ќышуымен, ќанда холестерин мен сілтілік фосфатазаныњ кљбеюімен ќабаттасады. Уыттанудыњ бђл тџрінде баланыњ шала туылуы, босану кезінде ќан кетулер, туылѓан балада даму аќаулары байќалады. Жџкті ѕйелдердіњ сарѓыштануын вирустыќ гепатиттен, љт-тас ауруынан, гемолиздік анемиядан ажырату ќажет. Емдеу џшін витаминдер, глюкоза, нѕруыздыќ препараттар т.б. ќолданылады. Кейде жасанды тџсік тџсіру операциясы жасалынады. Жџкті ѕйелдердіњ ќатты ќђсуларынан немесе сарѓыштанудыњ тџрлерінен бауырдыњ жіті сары атрофиясы дамуы мџмкін. Ол љте сирек кездеседі. Кеш дамитын жџктіліктен уыттанудыњ патогенезі љте кџрделі. Оныњ даму жолдарында жџйелік жѕне майда ќанайналымныњ ќатты бџліністеріне ѕкелетін ќан тамырларыныњ бђзылыстары мањызды орын алады. Бђл кезде тамыр ќабырѓаларыныњ љткізгіштігі жѕне артериалыќ ќысым кљтеріледі. Шеткері майда ќанайналымныњ бђзылыстарынан аѓзалар мен тіндерде циркуляциялыќ гипоксия жѕне метаболизмдік ацидоз дамиды. Содан (тамыр межеќуаты мен тыныс алу т.с.с.) тіршілікке мањызды ќызметтердіњ орталыќ жџйке жџйесімен реттелулері бђзылады. Бџйректе ќанайналым бђзылыстарынан несеп сџзілуі азаяды, натрий мен сђйыќ денеде артыќ тђтылады. Гипоксияныњ нѕтижесінде бауырдыњ уытсыздандыру, ќан нѕруыздарын љндіру жѕне зѕрнѕсіл (мочевина) тџзу ќызметтері бђзылады. Осыдан аммиак ќанда кљбейіп мый тінін уыттандырады. Жатыр мен бала жолдасы арасында ќанайналымныњ бђзылыстары тамыр ішінде шашыранды ќан ђюына, плацентаныњ бџраралыќ кењістіктерінде жѕне миометрийдіњ бђрандалы артерияларында тромбоз дамуына, бала жолдасыныњ кейбір бљліктерінде ќанайналымныњ жартылай немесе толыѓынан болмауына ѕкеледі. Сол себепті бала жолдасыныњ тасымалдыќ, эндокриндік, тосќауылдыќ ќызметтері бђзылады, анасы мен ђрыќтыњ арасында иммундыќ шыдамдылыќ ѕлсірейді. Осылардыњ нѕтижесінде ђрыќтыњ гипоксиясы мен гипотрофиясы дамиды. Барлыќ жџкті ѕйелдердіњ 17,6%-да кеш дамитын жџктіліктен уыттанулар байќалады. Оларѓа: жџкті ѕйелдердіњ шемендігі, нефропатиясы, талмадерт (эклампсия) алды жѕне талмадерті жатады. Дені сау жџкті ѕйелдерде алѓаш пайда болѓан жѕне жџктілікке дейін бђрын болѓан сџлде аурумен ќабаттасып пайда болѓан уыттануларды ажыратады. Кеш дамитын уыттану мезгілінен бђрын босанумен, толѓаќтыњ ѕлсіздігімен, бала жолдасыныњ мерзімінен бђрын сыдыры-луымен, ќан кетулермен кљрінетін акушерлік асќынуларѓа ѕкеледі. Ол ђрыќќа жаѓымсыз ыќпал етеді. Уыттанудыњ ауырлыќ дѕрежесіне ќарай баланыњ туылу кезіндегі шетінеуі ѕрбір 1000 баланыњ 38 нен 90 на дейін жетеді, гипоксия, гипотрофия, ђрыќ даму аќаулары жиі кездеседі. Бџгінгі тањда кеш дамитын уыттану жџктіліктіњ екінші триместрінде ерте дамиды, ол тљмен артериалыќ ќысым кезінде де жиі байќалады, талмадерт ђстамалары артериалыќ ќысым шамалы ѓана кљтерілгенде немесе бђрын ѕйгіленбеген бџйрек аурулары ушыѓуынан пайда болады. Оныњ дамуы жыл мерзімдеріне де байланысты, ќыста жѕне кљктемде жиілейді. Бђл уыттану бџйрек, жџрек-ќантамырлар жџйесініњ, эндокриндік жџйе ауруларымен ќабаттасќанда љте ауыр љтеді. Кеш дамитын уыттануды емдеу џшін артериалыќ ќысымды тљмендететін дѕрілер таѓайындау, су мен электролиттер алмасуын, ќышќылдыќ-сілтілік џйлесімділікті ќалпына келтіру емшараларын ќолдану ќажет. Жалпы ќанайналым бђзылыстарын жѕне тіндерде микроциркуляция љзгерістерін, ќанныњ аќќыштыќ ќабілетін ќалпына келтіру џшін кљктамырѓа сђйыќтар енгізіледі, іштегі ђрыќта гипоксия мен гипотрофия дамуына ќарсы емшаралар ќолданылады. Кљрсетілген емшаралар ауыр уыттанулар кездерінде нѕтиже бермесе немесе нѕтижесі жеткіліксіз болса, онда жџктілікті мџмкіншілігінше ертерек тоќтату ќажет. Ќазіргі заманда кеш дамитын уыттанудыњ жџкті ѕйелдерде бейімделу тетіктерініњ бастапќы бђзылыстарын айќындайтын уыттану алды кезењін ажыратады. Ол тіндердіњ суѓа џйірлігімен, шамалы жџктемеден артериалыќ ќысымныњ с.б.б. 10 мм-ќайтымсыз кљтерілуімен, эритроциттердіњ агрегациясы жѕне ќан ђюы артуымен, несепте нѕруыздардыњ ізі болуымен кљрінеді. Осындай жаѓдайлар алдын-ала аныќталып, талмадерт дамуынан саќтандыратын емшаралар ќолданылулар ќажет. Кеш дамитын уыттануды басынан љткерген ѕйелдерде босанѓаннан кейін бџйрек ќызметініњ бђзылыстары, артынан артериалыќ гипертензия дамуы жиі байќалады. Жџкті ѕйелдердіњ нефропатиясы Жџкті ѕйелдердіњ нефропатиясы кеш дамитын уттанудыњ бір тџрі. Бђл кезде негізінен ќан тамырлары мен бџйректіњ бџліністері болады да, тіндердіњ ісінуі, гипертензия, протеинурия дамиды. Этиологиясы мен патогенезі љте кџрделі жѕне оныњ даму тізбектері толыѓынан зерттелмеген. Оны ѕйел денесініњ жџктілікке ќалыпты бейімделуініњ бђрмалануы ретінде ќарастырады. Содан мый тамырларыныњ жиырылуы нѕтижесінде ОЖЖ-сі мен дербес жџйке жџйесі ќызметтерініњ љзгерістері дамиды. Бђл кезде симпато-адреналдыќ жџйеніњ ќозуынан катехоламиндердіњ жѕне «ренин-ангиотензин-ѕлдостерон» жџйесініњ ѕсерлерінен артериолалардыњ жиырылуы, ќан аѓып љтуне ќарсы шеткері тамырлардыњ жалпы кедергілік ќасиеті артуы артериалыќ ќысым кљтерілуіне, бџйрек ишемиясына ѕкеледі. Сол себепті нефрон шумаќтарында несеп сџзілуі азаяды, протеинурия дамиды, натрий организмде тђтылады. Аѓзалар мен тіндерде микроциркуляция бђзылуынан гипоксия байќалады. Содан оларда зат алмасулары толыѓынан жџрмей аралыќ ќышќыл љнімдер жиналады, метаболизмдік ацидоз дамиды. Бђл ќышќыл љнімдердіњ ѕсерінен ќан тамырлары ќабырѓаларыныњ љткізгіштігі кљтеріледі де, ќанныњ сђйыќ бљлігі жѕне электролиттер тіндерге ауысады, ісіну пайда болады. Ангиотензин II ѕлдостерон љндірілуін арттырады, ол љз алдына натрийдіњ несептен кері ќанѓа сіњірілуін кџшейтіп, гипернатриемияѓа жауап ретінде вазопрессин љндірілуі кљбеюден денеде сђйыќ тђтылуы айналымдаѓы ќан кљлемін ђлѓайтып, артериалыќ гипертензия дамуына ѕкеледі. Жџкті ѕйелдерде бауырдыњ нѕруыз љндіру ќызметініњ ѕлсіреуі бџйрек ќызметініњ бђзылуымен жѕне протеинуриямен бірігіп гипопротеинемия дамуына ѕкеледі. Бауырдыњ уытсыздандыру, зѕрнѕсіл тџзу, гликоген тџзу т.б. ќызметтері бђзылады. Организмде гистаминніњ дењгейі кљтеріледі, гистаминді ыдырататын диаминоксидаза ферментініњ белсенділігі тљмендейді. Бђл келтірілгендер кеш дамитын уыттану кезінде организмніњ ќорѓаныстыќ тетіктерініњ жеткіліксіздігін кљрсетеді. Жџкті ѕйелде неѓђрлым гистаминніњ дењгейі жоѓары болып, диаминоксидаза ферментініњ белсенділігі тљмен болса, соѓђрлым нефропатия ауыр љтеді. Жџкті ѕйелде нефропатияныњ ауырлыѓы арта тџсуіне байланыты тіндердіњ гипоксиясы кџшейеді, метаболизмдік ацидоз, гиповитаминоз џдейді. Бђл кезде гемостаз жџйесінде де љзгерістер пайда болады. Бауырда фибриногенніњ, антиплазминдердіњ, проконвертинніњ т.б. ќан ђю факторларыныњ љндірілуі азаяды. Осыдан жџкті ѕйел босануы кезінде ауыр ќан кетулер болады. Жатырда ќанайналым бђзылыстарынан миометрий мен бала жолдасында зат алмасуларыныњ љзгерістері ђрыќтыњ гипотрофиясын туындатады. Клиникалыќ кљріністері. Жџкті ѕйелдерде нефропатияныњ асќынбаѓан, біріншілік жѕне асќынѓан салдарлыќ тџрлерін ажыратады. Асќынѓан тџрі артериалыќ гипертензия, нефрит, диабет, гепатит т.с.с. организмде жџктілікке дейін дамыѓан аурулар кездерінде байќалады. Жџкті ѕйелдердіњ нефропатиясы даму алдында ѕдетте шемендік болады. Бђл дерт жџктіліктіњ џшінші триместрінде (кейде екінші триместрініњ соњында) дамиды жѕне дененіњ ісінуімен, артериалыќ гипертензиямен жѕне протеинуриямен кљрінеді. Ѕдетте дененіњ айќын немесе жасырын ісінуі байќалады. Ѕйелдіњ дене массасы аптасына 400 г-нан астам ђлѓаяды. Артериалыќ гипертензия байќалмауы мџмкін. Оны ѕйелдіњ бастапќы ќысымымен салыстыра ќарау ќажет. Егер жџктілікке дейін ѕйелде гипотензия болса, онда артериалыќ ќысым кљпшілікке тѕн ќалыпты дењгейге дейін кљтерілуі бђл ѕйел џшін гипертензия болып есептеледі. Жџкті ѕйелдердіњ нефропатиясы кезінде оњ жѕне сол ќолдарындаѓы артериалыќ ќысымныњ айырмашылыѓы с.б.б. 10 - 40 мм-ден астам болады. Сонымен бірге, бђл кезде диастолалыќ ќысымныњ жоѓарылауы, тамыр соќќылыќ (пульстік) ќысымныњ тљмендеуі нефропатияѓа тѕн ќђбылыс. Ќалыпты жаѓдайда самай артериясында ќысым иыќ артериясындаѓы ќысымныњ жартысына (0,5) сай келеді. Нефропатия кезінде бђл араќатынас 0,6-0,7-ге дейін кљтеріледі. Кљздіњ тџбін тексергенде тамыр бђзылыстары ерте ањѓарылады. Бђл кезде артериялардыњ жиырылуы, кљктамырлардыњ кењеюі аныќталады. Нефропатия неѓђрлым ауыр љтсе, соѓђрлым тамырлардыњ љзгерістері де айќыныраќ болады, кљздіњ торлы ќабыѓы ісінеді, ол сыдырылуы да мџмкін, ђсаќ ќан ќђйылулар пайда болады. Протеинурия нефропатияныњ мањызды ѕйгіленімдерініњ бірі. Несепте, нѕруыздармен ќатар, басында гиалинді, артынан тџйіршікті жѕне балауыз тѕрізді цилиндрлер пайда болады. Бђлар нефрон љзекшелерініњ дистрофиялыќ љзгерістерін кљрсетеді. Несеп шыѓарылуы азайып, олигоурия дамиды. Ќан сђйыѓында нѕруыздар (ѕлбуминдер) азаяды, С-реактивті нѕруыз пайда болады, трансаминаза, ѕлдолаза, лактатдегидрогеназа, фосфогексоизомераза ферменттерініњ белсенділігі, сау жџкті ѕйелдерге ќараѓанда, 4-6 есе кљбейеді. Бђл кљрсетілгендер бауырда, бџйректе т.б. аѓзаларда зат алмасуларыныњ бђзылыстарын жѕне дистрофиялыќ љзгерістер дамуын кљрсетеді. Кейбір зерттеушілер жџктіліктен дамыѓан нефропатияныњ џш дѕрежесін ажыратады: ● бірінші дѕрежесінде аздаѓан ісіну, шамалы гипертензия (артериалыќ ќысым с.б.б. 150/90 мм-ден аспайды), несепте нѕруыздыњ дењгейі 1 г/л дейін болады, тіндерде сђйыќтыњ тђтылуы 15%-дан аспайды; ● екінші дѕрежесінде дене ісінуі ауќымдыраќ болады. Артериалыќ ќысым с.б.б. 170/100 – 180/110 мм-ге дейін кљтеріледі немесе нефропатия дамыѓанѓа дейінгі ќысымнан 40%-ѓа жоѓарылайды. Несепте нѕруыздыњ мљлшері 2-3 г/л-ге дейін, денеде судыњ тђтылуы 15-25%-ѓа дейін жетеді; ● џшінші дѕрежесінде дене ісінуі ауќымды (судыњ тђтылуы 25%-дан асады) болады, артериалыќ ќысым с.б.б. 170-180/110 мм-ден (жџктілікке дейінгі дењгейінен 40%-дан) астам кљтеріледі, несепте нѕруыздыњ мљлшері 3 г/л-ден астам кљбейеді, цилиндрлер пайда болады. Салдарлыќ нефропатия тым ауыр тџрде љтеді жѕне ѕйелдіњ босануына жѕне іштегі балаѓа ќатер тљндіреді. Нефропатияныњ љту ќарќыны ауырлаѓан сайын ѕйелдіњ жалпы жаѓдайы нашарлайды, ђйќысы бђзылады, жиі анемия дамиды, баланыњ гипотрофиясы аныќталады. Нефропатияныњ ушыѓуы оныњ кезкелген тџрінде пайда болды. Іштегі балада гипоксия, гипотрофия дамуы мџмкін, ќђрсаќ ішінде ол љліп ќалуы ыќтимал. Бђндай ушыѓу жатыр мен бала жолдасы арасында ќанайналым бђзылыстарынан, бала жолдасында бџраралыќ кењістіктердіњ фибрин талшыќтарымен бітеліп ќалуы нѕтижесінде инфаркт дамуынан байќалады. Іштегі ђрыќтыњ жаѓдайы бала жолдасыныњ ќђрылымдыќ жѕне функциялыќ жеткіліксіздігініњ дѕрежесіне байланысты болады. Анасында кљздіњ торлы ќабыѓыныњ сыдырылуынан кљз кљрмей ќалуы мџмкін. Нефропатия бала жолдасыныњ мерзімінен бђрын сыдырылуымен, талмадерт алды жѕне талмадертке ауысуы љте ауыр асќынуларѓа жатады. Егер нефропатия артериалыќ гипертензия немесе сџлде нефрит кездерінде дамыса, онда ол тым ќатты љтеді. Љйткені: бђл кездерде нефропатия бауыр мен бџйрек ќызметтерініњ жіті жеткіліксіздігімен, мыйда ќанайналым бђзылыстарымен жѕне оныњ ісінуімен, ќан ђюыныњ ауытќуларымен ќабаттасады. Осындай жаѓдай науќас ѕйелдіњ љліміне жиі ѕкеледі. Асќынбаѓан нефропатия кезінде бала жолдасыныњ мерзімінен бђрын сыдырылуы ауыр ќан кетулерге ѕкеледі. Љйткені нефропатияныњ нѕтижесінде тђтынулыќ коагулопатия дамиды жѕне фибринолиз жџйесі ѕсерленеді. Босанѓаннан кейінгі жѕне хирургиялыќ операциядан кейінгі кезењдерде ѕйелдіњ ќабынулыќ-сепсистік асќынуларѓа бейімділігі артады. Емдеу шаралары. Тђзы аз тамаќ беру, артыќ су ќабылдауды шектеу љте мањызды. Тамаќта жеміс-жидектер, кљкљністер, витаминдер жеткілікті болуы ќажет. Дене ісінуін азайту џшін зѕрайдатќылар, калий препараттары таѓайындалады. Артериалыќ ќысымды тљмендететін дѕрілер ќолданылады. Кљктамырѓа инсулин ќосылѓан глюкоза ерітіндісі, гексозофосфат, плазма, ѕлбумин, протеин, аминќышќылдарыныњ жиынтыѓы енгізіледі. Организмніњ уыттануын басу џшін реоплиглюкин, полидез т.б. ерітінділер ќолданылады. Ѕйел мен ђрыќта зат алмасуларын ќалпына келтіру маќсатында 5%-дыќ аскорбин ќышќылыныњ ерітіндісін енгізу пайдалы, сонымен бірге оттегімен дем алдыру ќажет. Егер џш-тљрт аптада кешенді емшара нѕтиже бермесе, онда жџктілікті мерзімінен бђрын тоќтату туралы шешім ќабылдауѓа мѕжбџрлік пайда болады. Ѕйел босануы кезінде жоѓары артериалыќ ќысымды тљмен дењгейде ђстап тђру џшін 0,1% арфонад ерітіндісін, 5% пентамин ерітіндісін немесе басќа ганглиолитик дѕріні тамызѓымен тамызу ќажет. Виадрил мен дроперидолды енгізуде нефропатияныњ талмадертке ауысу ќауіпін азайтады. Талмадерт (эклампсия) Біздіњ дѕуірімізге дейін IV ѓасырда Гиппократ жџкті ѕйелдерде ќояншыќ ауруыныњ ђстамаларына ђќсас дерт болатынын жариялаѓан. Ол тђњѓыш босанатан жас ѕйелдерде жиірек кздеседі. Этиологиясы мен патогенезі. Талмадерт жџктілікпен байланысты пайда болады. Оныњ дамуында психогендік ыќпалдыњ мањызы џлкен. Љйткені: жџктіліктіњ екінші жартысында ѕйелдіњ кљњіл-кџйініњ ќобалжулары, босану мерзімініњ жаќындай бастауына байланысты кљњілінде ђдайы џрей болуы эмоциялыќ ауыртпалыќтар туындатады. Осыдан симпатикалыќ жџйке жџйесініњ ќозуынан гиперкатехол-аминемия дамиды. Катехоламиндер ќан тамырларыныњ α-адренорецепторларына ѕсер етіп, олардыњ ќатты жиырылуын туындатады. Сол себепті талмадерт даму жолдарында мый мен «жатыр-бала жолдасы» жџйесінде ќанайналымныњ бђзылыстары љте мањызды орын алады. Бђл кезде тіршілікке мањызды аѓзалардыњ артериолалары жайылмалы тџрде жиырылады. Осыдан тіндерде микроциркуляцияныњ бђзылуынан гипоксия, метаболизмдік ацидоз дамиды. Тіндерде жиналѓан ќышќыл љнімдер ќан тамырлары ќабырѓаларыныњ љткізгіштігін кљтеріп, ќанныњ сђйыќ бљлігі тамыр сыртына шыѓуына ѕкеледі. Содан ќанныњ ќоюлануы болып, оныњ тамыр ішінде аѓу жылдамдыѓы баяулайды; эритроциттердіњ агрегациясы кџшейеді, ќанда антитромбин III т.б. антикоагулянттардыњ мљлшері азаяды. Ол љз алдына тамыр ішінде шашыранды ќан ђю синдромы дамуына ѕкеледі. Осылардыњ нѕтижесінде бауырдыњ уытсыздандыру, нѕруыз жѕне гликоген тџзу, зѕрнѕсіл љндіру ќызметтері бђзылады, бџйректе несеп сџзілуі азаяды, натрий мен су организмде тђтылады, несеппен нѕруыздар шыѓарыла бастайды. Бџйрек ишемясынан ренин љндірілуі артады, ол љз алдына ангиотензин-I-ді ангиотензин-II-ге айналдырады. Ангиотензин-II, ќан тамырларын жиырып, артериалыќ ќысымды одан сайын кљтереді. Сонымен бірге ол ѕлдостерон љндірілуін кљбейтіп, денеде натрий мен су тђтылуын арттырады. Мыйда, миокардта жѕне бала жолдасында функциялыќ, ќђрылымдыќ љзгерістер пайда болады. Мыйда циркуляциялыќ гипоксия дамуынан тырыспа-селкілдек ђстамалары жѕне психикалыќ бђзылыстар байќалады. Бђл кезде гипоксияныњ нѕтижесінде пайда болѓан мыйдыњ ісінуі ђстама аяќталѓаннан кейін науќастыњ есінен тануына (кома дамуына) ѕкеледі. Бџгінгі тањда кљптеген зерттеушілер талмадерт пайда болуында иммундыќ жџйеніњ љзгерістеріне џлкен мѕн береді. Жорамал бойынша: ќалыпты жџктілік кезінде бала жолдасы, ќорѓаныстыќ ќызмет атќаратын, сиаломуцин ќабатымен ќапталады. Жатыр мен бала жолдасында ќанайналым бђзылыстарынан осы сиаломуцин ќабаты бђзылып, бала жолдасы мен ђрыќтан антигендер анасыныњ ќанына љтіп кетеді. Содан жџкті ѕйелдіњ денесінде бђл антигендерге ќарсы антиденелер љндірілуі, антиген-антидене иммундыќ кешені ќђрылуы болады. Бђл антиденелер ђрыќ пен бала жолдасыныњ тіндеріне ѓана ќарсы болмай, анасыныњ љзініњ (бџйрек, бауыр) тіндеріне де ќарсы ѕсер етеді. Осыдан антиген-антидене кешені ќђрылуынан пайда болѓан медиатор - гистамин талмадерт дамуында мањызды орын алады. Бђл кезде гистаминді ыдырататын диаминоксидаза ферментініњ белсенділігі тљмендейді. Сайып келгенде, талмадертке тѕн бастапќы бџлініс болып ќан тамырлары жџйесініњ бџліністері, тамыр ішінде ќан ђюы есептеледі. Бђл кезде тамыр ќабырѓаларыныњ љткізгіштігі кљтеріледі, майда тамырларда фибриндік тромб ќђрылады. Тромбоздыњ тамыр ішінде тарауы талмадерттіњ љту ауырлыѓына байланысты болады. Талмадерт кезінде байќалатын бала жолдасыныњ сыдырылуы кезінде тамыр ішінде ќан ђюы ќатты айќындалады жѕне ол ауыр ќан кетулермен ќабаттасады. Осыдан жџкті ѕйел ажалын табуы мџмкін. Талмадерт кезінде: ● бауыр ќапшыѓыныњ астында ірі ошаќты ќан ќђйылулар байќалады. Кейде олар бірігіп кетіп ќанды ісікке (гематомаѓа) айналады, ол жарылып кетіп іш пердесіне тџсуінен ќан араласќан перитонитпен ушыѓуы ыќтимал. Бауыр тінінде гепатоциттердіњ нѕруыздыќ жѕне майлыќ дистрофиялары дамиды. Ауыр жаѓдайларда бауырдыњ џдемелі аумаќты некрозы дамуы мџмкін. Бђл бђзылыстардыњ нѕтижесінде артынан бауыр циррозы пайда болады. Кейде бауырдыњ љзгерістері мардымсыз болуы немесе тіпті болмауы да ыќтимал; ● бџйректіњ бџліністері тамыр ішінде ќан ђюынан жѕне иммундыќ бђзылыстарынан байќалады. Кейде бџйрек артериялары тармаќтарыныњ тромбпен бітелуінен екі бџйректіњ сыртќы ќабаттарыныњ некрозы дамуы байќалады; бџйрек шумаќтарында несеп сџзілуі азаяды, олигоурия, протеинурия дамиды; ● мыйда ісіну, гиперемия жѕне ошаќты ишемия байќалады; мый ќыртысында, варолий кљпіршігінде нџктелі жѕне майда ошаќты ќан ќђйылулар, нейрондардыњ дистрофиялыќ љзгерістері, мый тінініњ ђсаќ ошаќты некрозы кљрінеді. Ауыр жаѓдайларда кљз кљруі бђзылады; ● миокардта жџрек жасушаларыныњ дистрофиясы, эндокард астына жѕне ќарынша аралыќ ќалќанѓа ќан ќђйылулар байќалады; ● љкпеде ќанайналым бђзылыстары жѕне асќазаннан таѓамдыќ заттардыњ љкпеге тџсуі болады. Љйткені жџктілік кезінде љњештіњ тљменгі ќыспаѓыныњ ќызметі бђзылады. Осындай аспирациялыќ ќђбылысты Менделсон синдромы дейді. Бђл кезде тыныс алу жолдарына ќышќыл таѓам бљлшектері тџсуінен кењірдекшелердіњ барлыќ бљліктері некроздыќ љзгерістерге ђшырайды; ● бџйрек џсті бездерініњ сыртќы ќабатында липидтер жоѓалады, ќызыл инфаркт дамиды жѕне гипофиздіњ некрозы болады; ● бала жолдасында ќызыл жѕне аќ инфаркт, бџраралыќ кењістіктерде тромбоз жиі байќалады. Бђл кезде бала жолдасыныњ мерзімінен бђрын сыдырылуы нѕтижесінде оныњ артына ќан ќђйылады. Клиникалыќ кљріністері. Талмадерт даму алдында ѕдетте талмадерталдын (преэклампсияны) ажыратады. Талмадерт алды жџкті ѕйелдіњ нефропатиясы кезінде мыйда ќанайналым бђзылыстарынан жѕне оныњ ісінуі нѕтижесінде пайда болады. Бђл кезде нефропатияныњ (ісіну, гипертензия, протеинурия) ѕйгіленімдеріне мый ќызметі бђзылыс-тарыныњ ѕйгіленімдері ќосылады. Оларѓа: ќатты бас ауыруы, бас айналуы, кљз алдында елес, кљњіл-кџйініњ тђнжырауы, џрей, ќобалжу, селќостыќ, ѕлсіздік, кљз кљруініњ бђзылыстары, жадыныњ ѕлсіреуі, ђйќы басу т.с.с. жатады. Науќас ќарын џстінде ауыру сезіміне, жџрек айнуына, ќђсуѓа, іш љтуіне шаѓымданады. Беттіњ домбыѓуы, тері мен шырышты ќабыќтардыњ цианозы байќалады. Талмадерт алдыныњ ђзаќтыѓы бірнеше минуттан бірнеше саѓатќа дейін созылады. Талмадерт ђстамасында џш кезењді ажыратады. Ђстама бет пен ќол бђлшыќеттерініњ майда тартылуларымен басталады. Ол 30 секундќа созылады. Артынан (ђзаќтыѓы 20-25 сек.) тырыспа кезењі басталады. Бђл кезде барлыќ дене бђлшыќеттері жиырылып тырысып ќалады. Содан тыныс алу да тоќтайды, цианоз кџшейеді, кљз ќарашыѓы кењейеді, науќас есінен танады. Ђстаманыњ соњѓы кезењінде (ђзаќтыѓы 40 сек.-2 минутќа дейін) дененіњ жѕне аяќ-ќол бђлшыќеттерініњ бейберекет жиырылулары (селкілдегі) пайда болады. Бђл кезде басында ретсіз, сырылды тыныс алу болып артынан ол ќалпына келеді, науќастыњ аузынан кљбік шыѓады. Селкілдек біртіндеп ѕлсіреп тоќтайды. Ђстаманыњ жалпы ђзаќтыѓы 1,5 минуттан 2,5, кейде 3 минутќа дейін созылады, ђстама кезінде дене ќызымы кљтерілуі жѕне брадикардия байќалады. Ђстама тоќтаѓаннан кейін науќас есінен танады (эклампсиялыќ кома), оныњ ђзаќтыѓы бірнеше секунд жѕне минуттан бірнеше саѓатќа, кейде тіпті бірнеше тѕулікке созылады. Бђл кезде диурез азайып анурия байќалады, артериалыќ гипертензия саќталады. Кейде науќастыњ ессіз кџйінде талмадертіњ ђстамасы ќайталануы мџмкін. Кей жаѓдайларда науќаста, тырыспа-селкілдек дамымай-аќ, бірден ессіз кџй пайда болуы ыќтимал. Кейде тармадерт ђстамасы жењіл тџрде, тек бђлшыќеттердіњ тартылуларымен ѓана шектеледі. Ессіз кџйдіњ ђзаќтыѓына, артериалыќ ќысымныњ дењгейіне, бауыр, бџйрек, жџрек-ќантамырлар жџйесініњ функциялыќ жаѓдайларына ќарай талмадерттіњ жењіл, орташа дѕрежелі жѕне ауыр тџрлерін ажыратады. Жењіл тџрінде тырыспа-селкілдек ђстамасынан кейін науќас тез арада есіне келеді, кљтерілген артериалыќ ќысым тљмендейді, несеп шыѓарылуы ђлѓаяды, ќанныњ биохимиялыќ кљрсеткіштері (ќалдыќ азоттыњ, зѕрнѕсілдіњ, креатининніњ дењгейі) ќалыпты жаѓдайѓа оралады. Орташа дѕрежедегі талмадерт кезінде ђстамадан кейінгі ессіз кџй 2-3 саѓаттан аспайды. Артынан жекелеген тырыспа-селкілдек ђстамалары ќайталануы мџмкін. Олардыњ алдында артериалыќ ќысым кљтеріледі, несеп шыѓарылуы азаяды. Бђл кезде протеинурия кџшеймейді, бауырдыњ, бџйректіњ, жџректіњ ќызметтері аздап бђзылады жѕне біртіндеп ќалпына келеді. Дђрыс емдеудіњ нѕтижесінде науќастыњ жаѓдайы жаќсарады, ќанныњ биохимиялыќ кљрсеткіштері ќалпына келеді. Егер бір-аќ рет болѓан тырыспа-селкілдек ђстамасынан кейін бас ауыруы, артериалыќ гипертензия, диурездіњ азаюы, мезгіл-мезгіл кљз кљруініњ нашарлауы саќталса, онда талмадерттіњ бђл тџрі де орташа дѕрежедегі тџріне жатќызылады. Ауыр тџрінде тырыспа селкілек ђстамасынан кейінгі ессіз кџйдіњ ђзаќтыѓы бірнеше саѓатќа немесе тѕулікке созылады. Бђл кезде ђстама ќайталана береді, несеп шыѓарылу азаяды, протеинурия кџшейеді, артериалыќ ќысым кљтеріледі. Ессіз кџй жаѓдайында артериалыќ ќысымныњ тез тљмендеуі де талмадерттіњ ауыр тџрін кљрсетеді. Љйткені бђл кезде ќысымныњ тљмендеуі мыйѓа ќан ќђйылуын айѓаќтайды. Дерттіњ ауыр тџріне бірнеше рет ќайталанатын тырыспа-селкілдек ђстамасын да жатќызуѓа болады. Бђл кезде науќастыњ жаѓдайы оњалмайды, диурез кљбеймейді, артериялыќ гипертензия жоѓары дењгейде саќталады. Кейде талмадерттіњ ауыр тџрі, тырыспа-селкілдек ђстамасынсыз-аќ, науќастыњ бірден ђзаќ ессіз кџйіне ѕкелуі мџмкін. Талмадерт артериалыќ гипертензиямен, сџлде гломерулонефритпен, пиелонефритпен, ќантты диабетпен сырќаттанатын ѕйелдерде жѕне энцефалитпен, менингитпен, гепатитпен, ревмакардитпен ауырып тђрѓан ѕйелдерде тым ауыр љтеді. Талмадерттіњ љту ќарќыны џдей тџсуіне ќарай тіршілікке мањызды аѓзалар ќызметтерініњ де бђзылыстары кџшейеді. Осыдан љмірге ќауіп тљндіретін ушыѓулар: мыйѓа ќан ќђйылу, кљздіњ торлы ќабыѓыныњ сыдырылуы жѕне кљз кљрмей ќалуы, бала жолдасыныњ мерзімінен бђрын сыдырылуы, бџйрек, бауыр, тыныс алу аѓзалары ќызметтерініњ жеткіліксіздігі байќалады. Талмадертпен ауырѓан ѕйелдерде босану жѕне босанудан кейінгі кездерде ауыр ќан кетулер, љкпе ќабынуы жѕне сепсистік асќынулар болуы мџмкін. Кейде бђндай ѕйелдерде психоздар дамуы, сирек те болса, кездеседі. Олардыњ пайда болуы организмніњ уыттануымен, ќанайналым жѕне ликвор айналымы бђзылыстарымен, мыйдыњ гипоксиясымен тџсіндіріледі. Психиканыњ бђзылыстары тђњѓыш босанатын ѕйелдерде байќалады жѕне ѕдетте бірнеше талмадерт ђстамаларынан кейін пайда болады. Кейде бђндай бђзылыстар ђстамалар болмай-аќ пайда болуы мџмкін. Бђл кезде сана-сезімніњ ќарауытуы жиі кездеседі. Ќояншыќ ауруы кезіндегі психоздан бђл психоз ашушањдыќтыњ, озбырлыќтыњ, елірмеліктіњ болмауымен ерекшеленеді. Психоздыњ басында кљз алдында кљп елестер пайда болуы мџмкін. Сана-сезімніњ ќарауытуы есењгіреуге ауысады. Психоз 2-12 кџнге (кейде бірнеше аптаѓа) созылады, артынан ѕлсіздік пайда болып, љтіп жатќан уаќиѓалардыњ есте саќталуы бђзылады, біртіндеп науќас ѕйел айыѓып кетеді. Психоз кезіндегі уаќиѓалар, босану, оныњ алдындаѓы жаѓдайлар есте саќталмайды. Талмадертті ањѓару клиникалыќ кљріністеріне, кљз тџбініњ љзгерістеріне жѕне зертханалыќ зерттеулерге негізделеді. Кљз тџбін зерттегенде оныњ ісінуі, торлы ќабыќтыњ ќабынуы, кљз тџбіне ќан ќђйылу, ауыр жаѓдайларда торлы ќабыќтыњ сыдырылуы байќалады. Биохимиялыќ зерттеу арќылы гликолиздік ферменттердіњ – ѕлдолазаныњ, фосфогексоизомеразаныњ, лактатдегидрогеназаныњ жѕне трансаминдеу ферменттерініњ – аспарагинаминотрансферазаныњ, аланин-аминотрансферазаныњ белсенділігі кљтерілуін, ќанда нѕруыздардыњ азаюын, гистамин мен серотонин кљбеюін айќындайды. Емдеу негіздері. Бџгінгі тањда талмадертті емдеу негізгі патогенездік тетіктерін, оныњ ауырлыќ дѕрежесін, ушыѓу мџмкіншіліктерін есептей отыра жџргізілуі ќажет. Барлыќ емшаралар: ● ќан тамырларыныњ жайылмалы жиырылуын, гиповолемияны жоюѓа; ● артериалыќ гипертензияны тљмендетуге; ● организмніњ уыттануын азайтуѓа; ● микроциркуляцияны жаќсартуѓа; ● су мен электролиттер алмасуын жѕне ќышќылдыќ-сілтілік џлесімділікті ќалпына келтіруге; ● орталыќ жџйке жџйесініњ жоѓары ќозымдылыѓын кемітуге; ● ќосанжарласќан дертті емдеуге - баѓытталуы ќажет. Науќас ѕйелді ќарќынды емдеу бљлімшесіне жайѓастырып, барлыќ сыртќы ыќпалдардан оњашалап, ѕйел мен ђрыќтыњ жаѓдайын ђдайы баќылау керек. Бђл кезде науќастыњ несеп шыѓаруын, тыныс алуын, кљзі кљруін, жџрек-ќантамырлар жџйесі мен ОЖЖ ќызметтерін тексеріп отыру мањызды. Науќасќа жасалатын барлыќ ісшаралар (инемен дѕрі енгізу, іншекті зерттеу т.с.с.) наркоз беріп немесе нейролептикалыќ дѕрі енгізіп жасалуы тиіс. Тримекаинмен немесе лидокаинмен перидуралыќ ђзаќ анестезия жасау босану кезінде жѕне кесар тілігімен операция жасаѓаннан кейін де созылады. Тырыспа-селкілдек ђстамасын промедолдыњ 2% ерітіндісінен 1 мл жѕне диазепамныњ 0,5% ерітіндісінен 2 мл немесе дипразинніњ 2,5% ерітіндісінен 1 мл шђѓыл тџрде кљктамырѓа енгізу арќылы тоќтатады. Дроперидолдыњ 0,25% ерітіндісінен 2-4 мл жѕне диазепамныњ 0,5% ерітіндісінен 2 мл кљктамырѓа енгізуден науќастыњ кљњіл-кџйініњ ќобалжуы басылады. Диазепамныњ орнына супрастин, седуксен, дипразин немесе димедрол пайдалануѓа болады. Жоѓарыда кљрсетілген дѕрілер тырыспа-селкілдек ђстамасына дайындыќты, бас ауыруын жоѓалтады, артериалыќ ќысымды тљмендетеді, ќоршаѓан орта ќоздырѓыштарына жауап ќайтаруды азайтады, кљз кљруін жаќсартады. Артериалыќ ќысымды тљмендетуді тездету џшін дроперидолмен жѕне диазепаммен бірге эуфиллин, дибазол, папаверин, ганглоблокаторлар (пентамин, бензогексоний т.б.) таѓайындалады. Организмнен судыњ артыѓын шыѓару џшін фуросемид ќолданылады. Олардыњ зѕрайдатќы ѕсері дроперидолдыњ ыќпалынан кџшейеді. Ќанда ацидозды бейтараптау маќсатында натрий бикарбонатыныњ 4-5% ерітіндісін енгізу ќажет. Бас сауыты ішінде ќысымды тљмендету џшін, зѕрайдатќылармен ќатар, кљктамырѓа маннит енгізеді. Оны тек ќанда ацидозды жойѓан соњ ѓана енгізу ќажет. Анурия кезінде де оны енгізуге болмайды! Гипогидратациялыќ емдеумен бір мезгілде айналымдаѓы ќан сђйыѓыныњ кљлемін толыќтыруѓа баѓытталѓан емшаралар ќолданылады. Осы маќсатта ќандаѓы ќалдыќ азоттыњ дењгейін баќылай отырып, ђстаманы тоќтатќаннан кейін, ѕлбумин, протеин ерітінділерін, ќан плазмасын, калий, натрий, кальций, магний иондарынан тђратын жѕне глюкоза мен инсулин ќосылѓан кљп ионды ерітінді ќђю ќажет. Микроциркуляция мен ќанныњ реологиялыќ ќасиетін жаќсарту џшін реополиглюкин, полидез, инсулин ќосылѓан глюкоза мен новокаин ќоспасы, дибазол, папаверин, эуфиллин, но-шпа ќолданылады. Бауырдыњ ќызметін ќолдау џшін эссенциале, холин хлориді, сорбит, легалон, метионин жѕне ферменттік дѕрілер – панкреатин, фестал, панзинорм т.б. таѓайындау керек. Тотыѓулыќ џрдестерді ќалпына келтіру жѕне организмді уытсыздандыру маќсатында унитиолдыњ 5% ерітіндісі (10 кг дене массасына 1 мл-ден) жѕне аскорбин ќышќылы енгізіледі. Емге кљнбейтін тырыспа-селкілдек ђстамасы кезінде кењірдекті тесіп, науќастыњ љкпесін жасанды жолмен желдету ќажет. Магний сульфаты тырыспа-селкілдек ђстамасын тоќтатын, артериалыќ ќысымды тљмендететін, ђйыќтатын, љт айдататын ѕсер ететіні белгілі. Біраќ оны ѕйел босану кезінде ќолдануѓа болмайды. Љйткені ол жатырдыњ жиырылу ќызметін ѕлсіретеді. Талмадерт кезінде ђрыќтыњ гипоксиясын болдырмау маќсатында сигетин, глюкоза, аскорбин ќышќылы, унитиол, цитохром С т.с.с. жѕне гипербариялыќ оксигенация ќолданылады. Талмадерт кезінде байќалатын босанудыњ ђзаќќа созылуы гемодинамикалыќ жѕне метаболизмдік бђзылыстарды ушыќтырады, анасы мен ђрыќ аѓзаларыныњ ќызметтерін бђзады, бала туылѓаннан кейін жѕне босанудан кейінгі ерте кезењдерде ќан кетулерге ќауіпті кџшейтеді, бџйрек, бауыр, љкпе ќызметтерініњ жеткіліксіздігіне ѕкеледі. Сол себепті ќолданылѓан ќарќынды емшаралар нѕтижелі болмаѓанда іштегі баланы кесар тілігімен алу ќажет. Ќаѓанаќ сђйыѓынан дамитын эмболия Жџкті ѕйелдердіњ ќалыпты немесе дертті босанулары кездерінде пайда болатын жѕне 80% жаѓдайларда ананыњ љліміне ѕкелетін љте ќауіпті ушыѓу болып ќаѓанаќ сђйыѓынан дамитын эмболия есептеледі. Жџктіліктіњ аяѓына таман бђл сђйыќтыњ кљлемі бір литр шамасында болады. Онда белсенді тромбопластин, гистамин, серотонин, простагландиндер Е1, Е2, F2α, гиалуронидаза ферменті кљп болады. Солармен бірге, нѕруыздар мен майлардыњ алмасу љнімдері жѕне ѕртџрлі ќоспалар: сыдырылѓан эпидермис бљлшектері, ђрыќ сыртына жаѓылатын май, ђрыќтыњ тоњѓаѓы т.б. заттар кездеседі. Ќаѓанаќ сђйыѓыныњ ќанѓа тџсуіне ѕкелетін жаѓдайлар: ● кљктамыр ішіндегі ќан ќысымынан ќаѓанаќ сђйыѓыныњ ќысымы артып кетуі. Ќалыпты жаѓдайда соњѓысы толѓаќ жоќ кезінде су баѓанасы бойынша 8 мм, кљктамырда 10 мм, толѓаќ кезінде осыѓан сѕйкес 20 жѕне 40 мм-ге тењеледі. Осыдан ѕдетте эмболия дамуы болмайды. Ал, ќаѓанаќ сђйыѓыныњ ќысымы кљктамыр ќысымынан мына себептерден артып кетуі мџмкін: √ толѓаќ тым ќатты болѓанда немесе толѓаќты кџшейтетін дѕрілер артыќ таѓайындалѓанда; √ іштегі бала жатыр ернеуіне жамбасымен келгенде; √ босану мерзімінен кеш жѕне ірі немесе егіз бала болѓанда; √ жатыр ернеуініњ ашылуы тым баяу болѓанда; √ ќаѓанаќ ќабыѓы мерзімінен кеш жарылѓанда; √ гиповолемияныњ нѕтижесінде кљктамыр ішінде ќысым тљмен болѓанда. ● жатыр тамырларыныњ сањылауы ашыќ болуы. Ол љз алдына мына жаѓдайларда байќалады: √ бала жолдасы жатыр ернеуіне біткенде; √ бала жолдасы мерзімінен бђрын сыдырылѓанда; √ жатырѓа кесар тілігін жасаѓанда; √ жатыр ішін ќолмен зерттегенде; √ босанѓаннан кейін жатырдыњ атониясында т.б. Сайып келгенде, жџктілік пен босанудыњ кљптеген дерттері жѕне ѕртџрлі себептерден пайда болатын гиповолемия ќаѓанаќ сђйыѓынан дамитын эмболия туындата алады. Ќаѓанаќ сђйыѓы анасыныњ ќанына: ● бџлінген бала жолдасы арќылы; ● жатыр ернеуініњ ќан тамырлары арќылы; ● бала жолдасыныњ мерзімінен ерте сыдырылуы немесе жатыр ернеуіне бітуі кездерінде оныњ бџрлері арасындаѓы кењістіктер арќылы; ● жатырдыњ тђтастыѓы бџліністерінде оныњ кезкелген тамыры арќылы – тџседі. Ќан аѓымына тџскен ќаѓанаќ сђйыѓы ењ алдымен љкпе артериясында эмболия туындатады. Ол босанар алдындаѓы немесе жања босанѓан ѕйелдердіњ, кейде екі ќабат ѕйелдердіњ кенеттен жан тапсыруына ѕкеледі. Егер бђл сђйыќ аз-аздап біртіндеп тџссе, онда тамыр ішінде шашыранды ќан ђю синдромы дамиды. Ал, ќаѓанаќ сђйыѓы ќан аѓымына бір мезгілде кљптеп тџскенде кардио-пульмоналдыќ сілейме дамиды. Кардио-пульмоналдыќ сілейме Ќаѓанаќ сђйыѓындаѓы биологиялыќ белсенді заттар (гистамин, серотонин, простагландиндер т.б.) кењірдекшелердіњ жиырылуын жѕне љкпе артериолаларыныњ жайылѓан тџрде кењуін туындатады. Љкпе ќылтамырлары ќабырѓаларыныњ љткізгіштігі кљтерілуінен ђяшыќтардыњ ішіне, тін аралыќ кењістіктерге сђйыќ сџзілуі артады, ісіну дамиды. Љкпе ђяшыќтарында сурфактант бейтарапталып ателектаз дамуы байќалады. Содан тыныс алу ќатты тарылады, оњжаќ ќарыншадан ќан љкпе артериясына љте алмайды. Бђл љз алдына оњжаќ ќарынша ќызметін ауырлатып, оныњ ќызметініњ жіті жеткіліксіздігіне ѕкеледі. Осыдан ќан џлкен ќанайналым шењберініњ ірі кљктамырларында іркілуінен олардыњ ішінде ќан ќысымы кљтеріледі. Солжаќ жџрекке келетін ќан кљлемі азайѓандыќтан оныњ шыѓарымы жѕне артериалыќ ќысым тљмендейді, жџректіњ, мыйдыњ жѕне басќа аѓзалардыњ ќанмен ќамтамасыз етілуі азаяды. Науќаста тыныстыќ жѕне циркуляциялыќ ауыр гипоксия дамиды, аѓзалар мен тіндерде зат алмасулары бђзылып, аралыќ ќышќыл љнімдер жиналуынан метаболизмдік ацидоз дамуы байќалады. Осыдан ќан тамырлары ќабырѓаларыныњ љткізгіштігі кљтеріліп, мыйдыњ, љкпеніњ т.б. аѓзалардыњ ісінуі болады. ОЖЖ ќозуы, тырыспа-селкілдек дамуы мџмкін. Артынан ілезде науќас есінен танады жѕне тез арада жџректіњ жыпылыќ аритмиясы пайда болудан ол жан тапсырады. Егер гемодинамиканыњ бђзылыстары љкпе артериясыныњ тромбэмболиясы кезінде артерияныњ немесе оныњ ірі тармаќтарыныњ механикалыќ бітелуінен болса, онда ќаѓанаќ сђйыѓынан дамыѓан эмболия кезінде гемодинамика љкпе артериолаларыныњ рефлекстік жиырылуынан бђзылады. Егер науќас ѕйел бђл сілейме кезењінен аман ќалса, онда 30 минуттан соњ тамыр ішінде шашыранды ќан ђю (ТШЌЂ) синдромыныњ белгілері жѕне жатырдыњ атониясы дамиды. ТШЌЂ синдромы ќаѓанаќ сђйыѓында болатын белсенді тромбопластинніњ ѕсерінен ќан ђюыныњ сыртќы тетіктері ѕсерленіп тромбин ќђрылуынан жѕне плазминогенніњ тіндік ѕсерлендіргіштері кљбеюінен фибринолиз артуынан дамиды (толыѓыраќ гемостаз бђзылыстарынан ТШЌЂ синдромын ќарањыз). Бђл кезде ќан ђюы артуынан пайда болѓан тромбоциттік жѕне фибриндік ђйындылар мыйдыњ, бауырдыњ, бџйректіњ майда тамырларын бітеп, тіндік гипоксияны ушыќтырады. Артынан тђтынулыќ коагулопатия дамуынан ѕйелдіњ босануы кезінде жѕне босанѓаннан кейінгі кезењдерде ауыр ќан кетулер болады. Ќаѓанаќ сђйыѓынан дамитын эмболияныњ клиникалыќ кљріністері Бђл эмболия љте тез арада дамиды жѕне ѕйелдіњ жаѓдайы кџрт нашарлап, тђншыѓу, жљтел, тљс астында ауыру сезімі, ѕлсіздік, ќорќыныш сезімі пайда болады. Аяќ астынан дене ќызымы 39° С-дан астам кљтеріледі, дененіњ ќатты ќалтырауы байќалады, тырыспа-селкілдек, ќђсу пайда болуы мџмкін. Науќастыњ беті кљгілдірленеді, артериалыќ ќысым тез тљмендейді, тамыр соѓуы жиі жѕне ѕлсіз болады, коллапс дамып, ѕйел есінен танады. Ќанѓа шарана сђйыѓы баяу тџскенде тамыр ішінде шашыранды ќан ђю синдромыныњ ѕйгіленімдері бірінші орынѓа шыѓады. Эмболия онша айќындалмаѓан жаѓдайда науќаста жљтел, кџтпеген жерден жџрек ќыспасы сияќты тљс астында ќатты ауыру сезімініњ болуы, ќысќа мерзімге ентігу, артериалыќ ќысым љзгермей тырыспа-селкілдек дамуы, ќђсу сияќты ѕйгіленімдер байќалады. Бђндай жаѓдайларда бђл эмболияны ањѓару ќиындыќќа ђшырайды. Емдеу жолдары. Шђѓыл тџрде кљктамырѓа промедолдыњ 2% ерітіндісінен 1 мл, 1% димедролдан 2 мл, реланиумнан 2 мл енгізу ќажет. Осымен бір мезгілде оттегімен дем алдыру жѕне емдік сђйыќтар енгізу ќажет. Глюкокортикостероидтар, жџрек гликозидтерін, зѕрайдатќы - фуросемид, кальций хлоридін таѓайындау мањызды. ТШЌЂ синдромыныњ сатыларына ќарай емшаралар ќолданылуы керек. Осындай шђѓыл емшаралардан кейін тез арада іштегі баланы алу керек. ТШЌЂ синдромы жѕне жатырдан ќан кету болѓан жаѓдайларда жатырды отап тастау операциясын жасауѓа мѕжбџрлік пайда болады. Адамның ұрпақ өрбіту қабілеті  перейти в каталог файлов | Образовательный портал Как узнать результаты егэ Стихи про летний лагерь 3агадки для детей |