Клиническая патофизиология 2010. Алматы 2010 Кіріспе
 Скачать 22.3 Mb.
| Образовательный портал Как узнать результаты егэ Стихи про летний лагерь 3агадки для детей |
Спонгиоз. Эпидермисте қабыну дамуынан тінаралық немесе жасуша аралық кеңістіктерге сұйық жиналып ісінуін спонгиоз дейді. Бұл кезде эпидермистің бүртікті қабаты жасушаларының арасына көптеп сірнелі сұйық жиналады. Содан жасуша аралық кеңістіктер кеңейіп, олардың өзара байланыстары үзіліп кетуінен қуыстар пайда болуы мүмкін. Осы жағдайды везикуляция дейді. Ісінген эпидермис сорғыш зат сияқты болып өзгереді. Эпидермисте жасушалар аралық ісінудің - спонгиоз (грек. spongia-сорғыш зат) аталуы осыдан. Спонгиоз дамуы осмостық қысымның терінің өзіне қарағанда эпидермисте артып кетуінен болады. Өйткені бүлінген эпидермис жасушаларының қабықтары арқылы натрий иондары жасуша аралық кеңістіктерге шығарылады. Эпидермисте бұлыңғыр домбығудан және жасушалардың шамалы көбіктенуінен (везикуляциядан) бастап некроз дамуына дейінгі бүліністік өзгерістер байқалады. Жасуша аралық байланыстар бұзылғанда бір камералы везикула пайда болады. Баяу дамитын ацидоз кезінде жасушалар аралық ісінуден пайда болған везикулалар бірігіп үлкен көп камералы күлдіреуікке (торсылдаққа) айналуы мүмкін. Жасушалардың некрозы нәтижесінде тыртықтанбай бітетін жалақ жара немесе дәнекер тіндерге тарайтын және артынан тыртық қалдыратын ойық жара пайда болады. Тері семуі (атрофиясы) оның барлық қабаттарының жұқаруымен, онда серпімді талшықтардың, май және тер бездерінің жоғалуымен көрінетін дерт (-сурет). Ол туа біткен және жүре пайда болған себептерден дамиды. Туа біткен тері атрофиясы (анетодермия, грек. anetos-болбыр, солғын және derma-тері) әйелдерде жиірек байқалады және оның этиологиясы мен патогенезі әлі анықталмаған. Жүре пайда болған терінің семуі тұтас организмнің және терінің өзінің кейбір аурулары кездерінде оның бүліністері (мәселен, күйіктен кейінгі тыртық, қабыну, атмосфералық жағымсыз ықпалдар ұзақ әсер етуі т.б.) нәтижелерінде дамиды. Семген тері құрғап жұқарады, қызыл-күлгін немесе ақшыл түс қабылдайды, екі саусақпен қысқанда жеңіл қатпарланады, болымсыз ықпалдан тез жарақаттанады және жарақаттан кейін қалпына келуі нашарлайды. Тері умаждалып жайылған папирос қағазына ұқсайды (Поспелов әйгіленімі), кейде телеангиэктазия байқалады, тер бөлінуі болмайды.  - сурет. Тері атрофиясы Физиологиялық жағдайда терінің қарттық семуі болады. Ол 50 жастан кейін дененің ашық жерлерінде байқалады. Аяқ-қолдың, әсіресе қол ұштарының терісі семуінің тұқым қуала-йтын отбасылық түрі белгілі. Оны Готтронның отбасылық акрогериясы дейді. Бұл кезде тері ақшыл-сары түс қабылдап қатпарланады, онда қан тамырлары айқын көрініп тұрады. Қол ұштары толық дамымайды, саусақтары қысқа болады. Ауыр жұқпалардан кейін немесе жүктілік кезінде әйелдерде, Иценко-Кушинг ауруы немесе синдромы кезінде құрсақ, емшек, санның ішкі жақ т.б. терісінде атрофиялық жолақтар (striae distensae, striae gravidarum) пайда болады. Бұлардың шекарасы айқын көрінеді және ауырмайды, басында олардың түсі қызыл-күлгін болса, артынан ақшыл түс қабылдайды. Тері гипертрофиясы – оның барлық бөліктерінің көлемі ұлғаюы (-сурет).  - сурет. Терінің ошақты гипертрофиясы Ол мына жағдайларда болуы ықтимал: ● шораяқтық ауруы кезінде; ● келоид дамуында; ● гиперкератоз дамығанда т.б.кездерде; Шораяқтық (елефантиаз, орыс. слоновость) лимфа ағып кетуі бұзылыстарынан, басында ұзаққа созылған ісінумен көрінетін, артынан терінің, шелмайдың және шандырларының беріштенген өзгерістері байқалуынан дене мүшелерінің көлемі жайылмалы түрде ұлғаюы (-сурет). Ол негізінен науқастың аяқтарында болатындықтан шартты түрде шораяқтық деуге болады, ал кейде ол жыныс мүшелерінде, қолда, бетте т.б. мүшелерде кездеседі. Пайда болу себептеріне қарай бұл аурудың идиопатиялық (біріншілік) және салдарлық түрлерін ажыратады. Идиопатиялық елефантиаз лимфа тамырларының туа біткен даму ақауларынан жас адамдарда байқалады. Сонымен қатар, тұқым қуалайтын идиопатиялық елефантиаз ауруы болатыны белгілі. Оны алғаш (1892 ж) W. F. Milroy жариялағандықтан Милрой ауруы дейді.  - сурет. Шораяқтық Әдетте елефантиаз салдарлық ауру ретінде көптеген қабынулық және қабынулық емес аурулардың асқынуынан дамиды. Ол жиі терінің тілме (рожа) дертімен сырқаттанып тұрған адамдарда, кейде терінің, сүйектің, буындардың, лимфалық түйіндердің туберкулезі, лимфаденит, лимфангиит, фурункулез, іншек пен жел ішектің сүлде қабынулары т.с.с. дерттердің салдары ретінде дамуы мүмкін. Елефантиаз ауруы пайда болуында және дамуында тілме дерті ерекше орында тұрады. Бұл дерт лимфа айналымы бұзылуымен қабаттасып пайда болады және оның әрбір қайталануы лимфа айналымын одан сайын ушықтырады. Кейбір ғалымдардың пікірі бойынша тілме ауруы кезінде және басқа қабынулық аурулар кездерінде шораяқтық пайда болуында лимфалық тамырлардың туа біткен әйгіленбеген бүліністері маңызды орын алады. Тропикалық және субтропикалық мемлекеттердің тұрғындарының арасында шораяқтық дамуы филярий деп аталатын құрттардың әсерінен болады. Бұл құрттар ұзаққа созылатын қабыну дамытады және терінің лимфалық тамырларына өтіп кетіп, қылтамырларын бітеп қалады. Кейде салдарлық елефантиаз ауруы іштегі ұрықта қағанақ даму ақаулары нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Бұл кезде қағанақ дамуының ауытқуынан пайда болған аралық жіпшіктері бала аяқтарының жұмсақ тіндерін орап қысып қалады да лимфа ағып кетуін бұзады. Кейде осыдан ұрықтың аяғы оталып қалуы да ықтимал. Жоғарыда келтірілген себептерден лимфалық тамырлардың бітелуінен лимфа тінаралық кеңістіктерде ақпай тұрып қалады, мүшенің тұрақты ісінуі болады, тіндерде заттардың алмасуы бұзылады. Бұлар тері астындағы шелмайда басталып біртіндеп үдей түсуінен тері мен шандырларға ауысады. Тін аралық кеңістіктерге кесек молекулалы нәруыздар мен олардың алмасу өнімдері жиналады. Осыдан терінің беріштенуі, қан және лимфалық қылтамырлардың жеткіліксіздігі үдеуі, ісінудің өршуіне әкеледі. Шораяқтық жиі қабынумен ушығады. Оның нәтижесінде терінің, шелмай мен шандырлардың қайтымсыз фиброздық өзгерістері дамиды. Келоид (грек. kele - өспе, eidos - тәрізді) – теріде дәнекер тіннің (коллаген талшықтарының) өспе сияқты тығыздалып өзіндік өсіп-өніп кетуі. Ол әйелдерде жиірек кездеседі. Бұл дерттің пайда болу себептері мен патогенезі әлі белгісіз. Оның өз бетінше дамитын шынайы және (жарақаттың, күйіктің нәтижесінде тыртық дамуынан болатын) жалған түрлерін ажыратады. Кейбір науқастарда келоид дамуын бүйрек үсті бездерінің сыртқы қабатында глюкокортикоидтардың аз өндірілуінен зат алмасуының бұзылыстарымен байланыстырады. Кейбір ғалымдардың пікірі бойынша оның дамуында сүлде жұқпалардың (мәселен, туберкулездің) маңызы зор, басқа зерттеушілер терінің дәнекер тінінің жүйелік бүліністеріне ерекше мән береді. Жаңадан пайда болған келоидта жас фибробластары және мес жасушалары көп жаңа дәнекер тін өседі. Онда гиалурон қышқылының мөлшері көп болады. Артынан жасушалар саны азаяды, бірақ плазмалық жасушалар пайда болады. Олар бейберекет орналасады және олардың арасы жіпшіктермен өзара тартылып араласып кетеді. Келоидтарға тән құбылыс болып қан тамырларының аздығы, серпімді талшықтардың мардымсыздығы есептеледі. Бірақ жүйке аяқшалары сақталып қалады. Көпшілік жағдайларда шынайы келоид қызғылтым түсті, терінің сыртқы бетінен 0,5 см-ге шығып тұратын, өспе тәрізді, ұстағанда тығыз, оқшауланған құрылым. Ол кеуде терісінде жиірек кездеседі және оның бетінде телеангиэктазия байқалады. Жалған келоид терінің кезкелген жерінде орналасады және ол бұрын тыртық, безеу, шиқан, күйік болған жерлерде пайда болады. Басында кәдімгі тыртық түрінде қалыптасып, артынан біртіндеп өсіп-өнеді, теріден 0,5-1 см шығып тұрады. Бұл келоид бүлінбеген теріде өте сирек пайда болады. Оның түсі басында қызыл немесе көгілдір болып, кейін ақ немесе қалыпты терінің түсін қабылдайды. Тыртықтық келоид жиі қатты қышыну сезімімен қабаттасады. Кератоз (грек. keras, keratos-мүйіз, мүйігек зат) (кератодермия деп те аталады) эпидермис қабатының қалыңдауы. Кератоз кезінде мүйізгек қабатының қалыңдап кетуін гиперкератоз, түйіршікті және бүртікті қабатының қалыңдауын акантоз (грек. akantha-бүртік, тікен + -osis-бүліну, дерт) дейді. Бұл кездерде эпидермис жасушалары ошақталған түрде қатты өсіп кетуінен үстіңгі беттерінде сызаттары бар, сүйелге ұқсаған түйіндер пайда болады. Олар жиі алақан мен табанның терісінде, кейде басқа жерлерде (бет пен мойын терісінде) кездеседі. Акантоз кезінде терінің бүртікті қабатында қан тамырларының айналасында қабынулық сіңбелер пайда болуы мүмкін. Гиперкератоз кератиннің артық өндірілуінен немесе эпидермистің түлеп түсуі бәсеңсуінен дамиды. Кератоздар пайда болу себептеріне қарай: тұқым қуатын, пайда болу себебі белгісіз - идиопатиялық немесе эссенциалық және белгілі бір аурудың әйгіленімі түрінде немесе экзогендік ықпалдардың әсерінен дамитын - әйгіленімдік болып ажыратылады. Соңғысының дамуына мына себепкер ықпалдар: ● физикалық (рентген сәулелері), механикалық (ұзақ үйкелу, қысу) және химиялық (тас көмірдің қара майы, мышьяк, талий, дәрі - эпилин т.б.) ықпалдар; ● А витаминінің тапшылығы; ● аяқ-қолда қан және лимфа айналымдарының бұзылыстары (акроцианоз, көк тамырлардың керіліп кеңеюі); ● полиэндокринопатиялар (әйелдерде климакс кезіде қалқанша және жыныстық бездердің қызметтерінің бұзылыстары); ● жүйкелік-нәрленістің бұзылыстар (жұлынның, жүйкелердің бүліністері т.б.); ● қарттарда терінің дистрофиясы дамуы; ● жалпы организмнің дистрофиясы (сүлде инфекциялық аурулар, ауыр дертпен сырқаттанудан кейін және қатты азып арықтау кездерінде) т.б. әкеледі. Тері қабынулары Терінің қабынуы өте жиі кездеседі. Қабыну терінің қосалқыларымен бірге тұтас теріге, оның жекелеген қабаттарына немесе тек шаш түйіндеріне, тер және май бездеріне ғана тарауы мүмкін. Тұтас терінің қабынуын дерматит, шаш түбірі қапшығының қабынуын фолликулит, тер бездерінің қабынуын гидраденит, май бездерінің қабынуын безеу дейді. Бұлардың пайда болу себептері де әртүрлі болады. Терінің қабынуы бүліністік және эксудациялық үрдістердің басымдылығымен көрінетін - жіті қабыну немесе лейкоциттердің сіңбеленуі мен пролиферация үрдістерінің айқындығымен көрінетін – сүлде қабыну түрлерінде өтеді. Терінің қабынуы белгілі бір антигенге қатаң талғамды түрде сезімталдық көтерілуінен (аллергиядан) немесе кезкелген күшті тітіркендіргіштің әсерінен дамуы ықтимал. Теріде дистрофиялық үрдістер де дамиды. Дистрофияның коагуляциялық, түйіршікті, гиалиндік, амилоидтық, мүйізгек, шырышты т.б. түрлерін ажыратады. Дерматиттер Дерматит – деп қоршаған ортадан физикалық және химиялық ықпалдардың тікелей әсер еткен жерлерінде ғана дамитын тері қабынуын айтады. Бұл ықпалдардың жалпы организмге әсер етулерінен пайда болатын терінің салдарлық бүліністерін дерматоздар дейді. Дерматиттердің этиологиясы мен патогенезі. Дерматит механикалық және физикалық (қажалу, қасыну, баздану, ыстық немесе суық температуралар, электр қуаты, ультракүлгін сәулелер, иондағыш радиация), үй тұрмысында және өндірістік жағдайларда кең тараған химиялық (қышқылдар, сілтілер, никель, скипидар т.с.с.) ықпалдардан дамиды. Дерматит қарапайым және аллергиялық болып ажыратылады. Қабыну туындататын ықпалдың әсерінен барлық адамдарда бірдей дамитын дерматитті қарапайым дерматит дейді. Ал, қабыну туындататын ықпалға иммундық сезімталдығы көтеріңкі адамдарда аллергиялық дерматит пайда болады. Қарапайым дерматит эпидермис жасушаларын уытты заттардың тікелей бүліндіруінен бірден дамиды. Бұл кезде оларда некробиоздық өзгерістер пайда болады. Аллергиялық дерматит сенсибилизация дамуына әкелген қоздырғыш қайталап әсер еткеннен кейін 5-6 күннен кейін немесе бірнеше апта ішінде байқалады. Бұл жағдайларда дерматиттің дамуы сезімталдығы көтерілген Т-лимфоциттердің және макрофагтардың қатысуымен дамитын аллергиялық серпілістердің IV-түрінің патогенездік жолымен болады. Аллергиялық дерматит дамуына әкелетін көптеген химиялық заттар, тері нәруыздарымен байланысқаннан кейін ғана толық антигенге айналатын, гаптендерге жатады. Бұл кезде лейкоциттердің функциялық белсенділігі көтеріледі. Дерматиттің даму қарқыны организмнің иммундық реактивтілігінің бұзылыстарына байланысты болады. Аллергиялық дерматиттің ошағында және оның айналасында ауыру сезімі және жылуды сезетін сезімталдық азаяды, тұрақты электр қуатына терінің кедергілік қасиеті және қылтамырлардың төзімділігі төмендейді, мүйізгек қабаттың өткізгіштігі артады. Кейде дерматит даму алдында организмнің қорғаныстық серпілістерін азайтатын әртүрлі дерттер (тұмау, тонзиллит т.б.) болған жағдайларда ол тез арада және өте қарқынды түрде өтеді. Организмде сенсибилизация дамуына: ● аллергиялық серпілістерге тұқым қуалайтын бейімділік; ● эпителийдің мүйізгек қабатының тұтастығы бұзылуы; ● терінің тосқауылдық қызметін бұзатын, аллергендерге өткізгіштігін арттыратын тері бетінің сілтілік қасиет қабылдауы; ● атмосфералық ауаның температурасы мен ылғалдылығы көтерілуі - қолайлы ықпал етеді. Қабыну туындататын зат, терінің белгілі жеріне ғана әсер еткеніне қарамай, тұтас терінің сезімталдығын көтереді. Жорамалданған химиялық аллергенге терінің көтеріңкі сезімталдығын анықтау үшін сол аллергенмен сынамалар жасалынады. Дерматиттер өту қарқыны бойынша жіті, жітілеу және сүлде болып ажыратылады. Қарапайым дерматит тітіркендіргіш әсер еткен жерде ғана шектеліп, айналасына тарамайды. Тітіркендіргіштің әсері тоқталғаннан кейін қабыну біртіндеп жоғалады. Аллергиялық дерматит аллергенмен жанасу тоқтамаған жағдайда біртіндеп экземаға айналады, айналасына және терінің басқа бөліктеріне жайылады. Терінің бастапқы ошақтан алыс жерлерінде екіншілік аллергиялық бөртпелер пайда болады, қабыну ұзаққа созылатын және қайталанатын сүлде түрге ауысады. Экземалық үрдістердің қайталануы дерт туындатқан аллергеннің әсері тоқталғаннан кейін де пайда болуы мүмкін. Дерматиттердің жіктелуі. Пайда болу себептеріне қарай: ● физикалық ықпалдардан дамитын дерматиттер; ол өз алдына: √ механикалық немесе жарақаттық; √ сәулелік; √ электр қуатынан дамитын; √ ыстық немесе суық температурадан дамитын - болады; ● химиялық ықпалдардан дамитын; ● өсімдіктердің әсерінен дамитын – болып ажыратылады. Механикалық ықпалдардан дамыған дерматитті жарақаттық дерматит деп атайды. Ол терінің қажалуынан, мүйізгектенуінен, базданудың кейбір түрлерінен, сонымен қатар бала емізетін әйелдерде емшек ұшының жарылуынан байқалады. Терінің шектелген бөліктерінің қажалуы тар аяқ киіммен, белдікпен, протезбен т.с.с. ұзақ қысылуынан немесе үйкелуінен дамиды. Жіті қажалудың нәтижесінде терінің шектелген қызаруы мен ісінуі, қажалған жердің қызуы және ауырусынуы болады. Егер әсер еткен ықпал созыла берсе, онда қызарған жерде дөңгелек немесе әртүрлі пішінді, ішінде таза сірнелі немесе қан араласқан сірнелі жалқығы бар, күлдіреуік пайда болады. Жер қазатын адамдарда, киім тігетін шеберлерде, етікшілерде, шаштараздарда алақанның терісі жұмыс істейтін құралдармен немесе аяқ терісі тар аяқ киіммен ұзақ үйкелуінен мүйізгектену (гиперкератоз) дамиды. Мүйізгектену адамның кәсібіне қарай әртүрлі жерлерде орналасады. Мәселен, ағаш шеберлерінде алақан мен саусақтардың терісінде, етікшілерде тізе терісінде, скрипка тартатындарда сол қолдың саусақ ұштарында және иекте т.с.с. Бұл кезде тері мен оның мүйізгек қабаты қалыңдап, гиперкератоз дамуынан қалыпты терінің бетінен жоғары шығып тұрады. Тері және тұтас организм бөліп шығараратын сұйықтардың көптігінен терінің өзара үйкелетін беттерінде және оның қатпарларында дамитын суланып қабынуды баздану дейді. Баздануға теріден көптеп тер және майлардың бөлінуі, несепті ұстай алмау, әйелдерде ақкір көптеп шығарылуы әкеледі. Башпайлардың арасы, шаптың қатпарлары, қолтық асты, емшек асты, толық адамдарда іш терісі мен мойын қатпарлары терлеуден қызарып, базданады және жарылып сызаттанады. Ауыр жағдайларда эпидермистің мүйізгек қабаты сыдырылып, суланып тұратын үлкен жалақ жаралар пайда болады. Жаңа туған нәрестелерде зәрі мен нәжісі жаялықпен үйкеленуінен алғашқы күндері сандарының ішкі жақ және бөксесінің, шабының терісі базданады. Осыдан дамитын дерматитті жаялықтан дамыған дерматит дейді. Оған артынан екіншілік жұқпалар қосылады. Эксудаттық диатезбен, аллергиялық дерматозбен, диспепсиямен ауыратын жас балаларда баздану жиі байқалады. Баздану артынан жұқпалармен (жиі стрептококктармен, кейде кандида түрлес майда саңырауқұлақтармен) ушығады. Кейін жұқпаланған баздану микробтық экземаға ауысуы мүмкін. Емшек ұшының жарылуы әйел босанғаннан кейін алғашқы күндері және айлар ішінде байқалады. Ол әртүрлі себептерден дамиды. Солардың ішінде емшек ұшы терісінің нәзіктігі, бала емізу кезінде емшек ұшын дұрыс күтпеу т.б. жағдайлар маңызды. Емшек ұшының жарылуы жұқпалармен ушығуынан оның ісінуі, қызаруы, жаралардың пайда болуы байқалады. Жарылу терең қабаттарға жетуінен емшек ұшының қанауы болады. Жарылуға жұқпалар қосылуы артынан мастит дамуына әкеледі. Сәулелік дерматиттер ультракүлгін, иондағыш сәулелердің әсерлерінен дамиды. Олардың пайда болуы бұл сәулелердің әсер ету ұзақтығынан, оларға терінің даралық сезімталдығынан байланысты болады. Күн сәулесіне күюден 2-4 сағаттан соң тері жайылып қызарады және ісінеді, адам күйген терінің қызуы мен тырысуын сезінеді. Ауыр жағдайларда қабынған теріде, ішінде сірнелі немесе қан араласқан сірнелі жалқыққа толған, күлдіреуіктер пайда болады. Артынан олар жарылып, ауыратын жалақ жараларға айналады. Осындай жағдай ультракүлгін сәулелер шашырататын өндірістік жағдайларда да болады. Рентген, альфа-, бета-, гамма- және нейтрон сәулелерінен радиациялық дерматит дамиды. Балалардың терісі ересек адамдарға қарағанда, әйелдердің терісі еркектерге қарағанда сезімтал келеді. Бұл сәулелердің әсерінен мойынның, қолтықтың және шаптың терісі, кеуде мен беттің терісіне қарағанда, тезірек бүлінеді. Иондағыш сәуленің қарқыны тым артық болғанда дерматит тез пайда болады және ұзаққа созылады. Бұл сәулелердің әсерінен шаш түседі, тырнақтың бүліністері байқалады. Терінің бүліністері қызарумен (эритемамен), үлкен терең күлдіреуіктердің пайда болуымен, жұқпалардың қосылуынан іріңдеуімен және некроз дамуымен көрінеді (-сурет).  перейти в каталог файлов | Образовательный портал Как узнать результаты егэ Стихи про летний лагерь 3агадки для детей |